Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Người phụ nữ mới sinh con gái đầu lòng: Từ này được sử dụng trong ngôn ngữ nông thôn Việt Nam để gọi hoặc chỉ người phụ nữ lần đầu làm mẹ và đứa con đầu lòng của họ là con gái.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Nhà bên có cô dâu mới về, giờ đã thành mẹ đĩ rồi. (Nhà bên có cô dâu mới về, giờ đã thành người phụ nữ mới sinh con gái đầu lòng rồi.)
  • Cụ thường hỏi thăm cô ấy bằng cái tên thân mật "mẹ đĩ". (Cụ thường hỏi thăm cô ấy bằng cái tên thân mật là người phụ nữ mới có con gái đầu.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong cách gọi thân mật, quen thuộc: Từ này thường được người lớn tuổi, hàng xóm thân thiết trong làng xã sử dụng để gọi một cách trìu mến, không mang ý nghĩa xấu trong bối cảnh văn hóa nông thôn truyền thống.
  • Bà lão trong xóm vui vẻ chào: "Mẹ đĩ ơi, cho bà bế cháu một tí nào!" (Bà lão trong xóm vui vẻ chào: "Người mẹ trẻ có con gái ơi, cho bà bế cháu một tí nào!")

Lưu ý về sắc thái và ngữ cảnh

• Từ địa phương, cổ: Đây là một từ ngữ đặc trưng của vùng nông thôn Việt Nam ngày trước, ít được sử dụng trong ngôn ngữ hiện đại ngày nay.
• Sắc thái trung tính hoặc thân mật: Trong ngữ cảnh gốc, từ này mang sắc thái thân mật, quen thuộc, phản ánh một nét văn hóa làng xã. Tuy nhiên, nếu sử dụng ngoài ngữ cảnh đó hoặc với người không quen, có thể gây hiểu lầm vì từ "đĩ" trong tiếng Việt hiện đại thường mang nghĩa xấu.

Biến thể và từ gần giống

• Mẹ: Từ phổ thông, trung tính để chỉ người phụ nữ đã sinh con.
• Sản phụ: Từ trang trọng hơn, chỉ người phụ nữ mới sinh con.
• Con so: Chỉ đứa con đầu lòng (có thể là trai hoặc gái). "Mẹ đĩ" cụ thể chỉ trường hợp con đầu lòng là con gái.

Từ đồng nghĩa (trong ngữ cảnh nông thôn truyền thống)

• Mẹ: Cách gọi chung.
• Bà mẹ trẻ: Cách gọi phổ thông, trung tính hơn.

Thành ngữ/Cách nói liên quan

• Đẻ con so: Sinh con đầu lòng. "Mẹ đĩ" là kết quả của việc "đẻ con so" và đứa trẻ đó là con gái.
• Làm mẹ lần đầu: Cụm từ hiện đại, trung lập để diễn đạt cùng ý.

1. Từ dùng trong nông thôn để gọi người phụ nữ mới có con gái đầu lòng.